سه‌شنبه , 18 آگوست 2026

موانع فردی و اجتماعی نیکوکاری از دیدگاه قرآن کریم

شیوة حل مسائل اجتماعی و عمومی یکی از موضوعات اولویت‌دار در حوزه‌ی پژوهش‌های کاربردی است. نیکوکاری از جمله مفاهیم ارزشمندی محسوب می‌شود که در آموزه‌های دینی، به‌ویژه در قرآن کریم، مورد توجه و سفارش قرار گرفته است. به صراحت قرآن کریم، مؤمنان واقعی کسانی هستند که همواره می‌کوشند خود را به صفات احسان و نیکوکاری آراسته سازند. نیکوکاری که انجام یک فعل خیر است، مصادیق بسیار گسترده‌ای دارد و در منابع اسلامی از آن با عنوان «احسان» یادشده است. نمونه‌هایی از این مصادیق شامل کمک‌های مالی و مادی و همچنین ساخت بناهای عمومی و عام‌المنفعه است؛ ازاین‌رو مفهوم نیکوکاری کارکردهای فراوانی در زمینه‌های فردی، اجتماعی، فرهنگی و معنوی دارد. بااین‌حال، همواره مسائلی وجود دارند که مانع انجام کار خیر می‌شوند. این عوامل بازدارنده گاه جنبة فردی و گاه جنبه‌ی اجتماعی دارند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که در آموزه‌های دینی به‌ویژه قرآن کریم، عواملی مانند بخل، تکبر و فرومایگی به‌عنوان موانع فردی نیکوکاری معرفی‌شده‌اند و عواملی مانند تعریف نادرست نیکوکاری، عدم وجود فرهنگ اعتماد در بین افراد و نهاده‌ای جامعه، اختلافات و تفرقه‌های اجتماعی و دینی به‌عنوان موانع اجتماعی معرفی‌شده‌اند. در مقاله‌ی حاضر این مسئله به‌عنوان یک پرسش اساسی، با استناد به قرآن کریم مورد کاوش قرارگرفته است. پژوهش پیش رو با بررسی منابع کتابخانه‌ای و به روش توصیفی-تحلیلی انجام‌شده و هدف آن، بررسی موانع اجتماعی و فردی نیکوکاری از دیدگاه قرآن است