بنیاد خیریه فاتح بنیاد محمدصادق فاتح یزدی | کرج البرز جهانشهر
حاج سيد محمود فيض اردكاني يكي از بزرگان ادب و فرهنگ شهرستان كرج و يكي از افتخارات استان البرز است كه با مرحوم فاتح آشنايي قديمي داشتند.
لطفا خودتان را براي خوانندگان معرفي كنيد.
بسم ا… الرحمن الرحيم و به نستعين. با سلام و درود به ارواح طيبه شهدا. بنده سيد محمود فيض اردكاني هستم. در اصل معلم بودم. از تدريس كلاس اول ابتدايي شروع كردم و با سمت رياست اداره آموزش و پرورش كرج بازنشسته شدم. يعني از دوران خدمت مقدس سربازي تا دوره بازنشستگي سي سال درخدمت آموزش و فرهنگ اين مرز و بوم بودم.
چه سالي رئيس اداره آموزش و پرورش شديد؟
سال 65 و تا سال 69 اين سمت را به عهده داشتم.
چه زماني به كرج تشريف آورديد و اينجا ساكن شديد؟
مهرماه 1341، دقيقا 50 سال پيش به كرج آمدم.
كمي از مرحوم فاتح براي ما بگوييد.
از سال 45 فاتح را حضورا و شخصا مي شناسم. حتما مي دانيد كه چرا 400 دستگاه به اين نام مشهور است؟ در اين محله، فاتح 400 دستگاه خانه براي پرسنل كارخانه هايي كه احداث كرده بود، ساخت كه تا آن زمان هيچ سرمايه دار يا كارخانه داري چنين كاري را نمي كرد. به خوبي جزئيات خاطره آن روز را به ياد دارم كه شاه با تشريفات و با يك جيپ روباز براي افتتاح آمده بود و يكي از محصلان به شاه گل داد. ساخت چنين خانه هاي سازماني براي كارگران اقدام بسيار بزرگي محسوب مي شد. يكي ديگر از صفات خدا بيامرز فاتح اين بودكه هر بچه كارگري كه قبول مي شد هزينه تحصيل وي را از همان ابتدا تقبل مي كرد. خيابان بيمارستان كسري آن زمان خاكي و پياده روها پر از علف بود. خدا بيامرز فاتح به دو چيز اهميت مي داد: يكي به درختهايي كه كاشته بود، يكي هم به بيماران بستري در بيمارستان كه هر روز به آنها سر مي زد. بيمارستان شهيد مدني كنوني به نام فاتح بود. يادم است روزي در خيابان كسري جواني را ديدم كه از مرحوم فاتح تقاضاي كار كرد. مرحوم فاتح به وي گفت شروع كن علفهاي كنار پياده رو را بچين و بابت آن دستمزد بگير.
اين يعني توليد كار و ايجاد انگيزه. قبلا جاي بنياد شهيد فعلي، گاوداري بود كه اين علفها را مي دادند به گاوهاي آنجا و كلي لبنيات تازه توليد مي شد. يعني تمام امور برنامه ريزي شده، با هدف و حساب شده بود. اگر در نظر بگيريم كه وام قرض الحسنه چقدر ثواب دارد، بخشش ده برابرآن ثواب دارد. شخصا خودم اين مورد را به عينه ديدم كه چطور به حرفها و درخواست اطرافيانش گوش مي داد و در اسرع وقت به تقاضاي آنان رسيدگي مي كرد.
60 سال پيش مسجدي ساخت كه هنوز پا برجاست و مي توان گفت يكي از پررونق ترين مساجد كرج است كه هم سالن مبله دارد و هم كف پوش. آن زمان اصلا در كرج مسجد مبله رسم نبود، حتي در شرايط خاص هم كه براي برگزاري جلسه اي كه در مسجد برگزار مي شد، درخواست صندلي مي داديم باز بامخالفت روبرو مي شديم. ولي مرحوم فاتح 60 سال پيش سالن مبله را در مسجد رسول اكرم(ص) بنا كرد. بيمارستان. پرورشگاه، آموزشگاه و هنرستان ساخت. هنرستاني ساخت كه به بزرگي، استحكام و زيبايي آن هنوز در كرج نيست. حتي يتيم خانه ساخت. يعني همه جوانب كار را دقيق بررسي مي كرد. اينقدر يتيم خانه را شكيل و زيبا ساخته بودكه بعد از انقلاب مدتي فرمانداري سابق كرج بود. البته منظورم از ساختمان فرمانداري ساختمان استانداري فعلي نيست.
به عنوان يكي از افرادي كه آشنايي قديمي با مرحوم فاتح داشتيد، شخصيت فاتح را چگونه ارزيابي مي كنيد؟
يك آدم اقتصادي، اجتماعي و خير بود و به نظر من نمي شودگفت سياسي بوده، چون ايشان با نظام شاهنشاهي زياد رابطه نداشت. در جشن 2500 ساله هم كمك نكرد. اينكه ظاهر را حفظ كند تا بتواند بهتر خدمت كند امري طبيعي است. ايشان يك آدم كاملا منظم، خيرخواه و آينده نگر بود. از بعد شهرداري و شهرسازي درنظر بگيريم، بلوار ماهان كنوني درواقع جزء زمينهاي فاتح است. فرمانداري سابق كه الان شده استانداري جزء زمينهاي فاتح است.
كل زمينهاي مرحوم فاتح چقدر بود؟
اطلاع دقيقي از متراژ آن ندارم ولي از حاجي آباد بوده تا چهارصد دستگاه. يكي از دوستان فرهنگي كرجي تعريف مي كرد آن زمان كه ميدان سپاه فعلي نبود، مرحوم فاتح50 تا 60 كارگر يزدي براي احياء و مرمت باغات و رونق كشاورزي آورده بود؛ باغهايي كنوني شهر در نتيجه تلاشها و زحمات 50 سال پيش فاتح مي باشد. عجيب است كه آينده نگري خدا بيامرز فاتح آنقدر دقيق بود كه پيش بيني كرده بود اگر در آينده اينجا خيابان احداث شود درختكاري داشته باشد و اصلا درختي قطع نشود. متأسفانه در نظام جمهوري اسلامي و در شهر كرج ، بسياري از درختها را خيابان به خيابان قطع كردند نه درخت به درخت! زماني در شوراي شهر كرج بودم به مسئول فضاي سبز گفتم: آقا، مرحوم فاتح اين همه درخت كاشته و 60 سال زحمت كشيده حداقل اين درختها را آبياري كنيد. نگهداشتن درخت كه اين قدر هزينه ندارد. شهرداري تا اين اندازه هم موفق عمل نكرد كه درختها را حفظ كند. همه شاهد هستند كه چگونه درختها به تدريج خشك مي شود. براي آبياري اين درختها چندين چاه آب زده بود. يعني در عرض سال بيست و چهار ساعته و شبانه روز اين آب جاري بود.
از سال 41 كه اينجا بودم اينجا نه آب لوله كشي داشت نه برق. با آن شرايط سخت، فاتح مشغول توسعه كرج و سرمايه گذاري در زمينه صنعت و كشاورزي بود. جهانشهر خارج از شهر بود.
اينجا همه خاكي بود. درواقع محدوده كرج از ميدان كرج بود تا ميدان شهدا. سال 45 اينجا آب، برق، آسفالت و خيلي از امكانات اوليه ديگر نبود. يكي از دوستان من كه عضو انجمن شهر سابق بودگفت: آقا اين خيابان را حداقل آسفالت كنيد. مي گفتند بودجه نداريم.
امكان دارد به اجمال موقوفات مرحوم فاتح يزدي را نام ببريد؟
موقوفات زيادي ندارد و بيشتر به صورت زمين بوده كه بعد از انقلاب اكثر زمينهاي فاتح به نفع بنياد شهيد مصادره شد. آن هم به دليل اينكه كسي نبود اموال ايشان را سرپرستي كند و بچههاي ايشان همگي خارج از كشور بودند.
منظور مساجد، مدارس و خيلي از بناهاي ديگريست كه توسط مرحوم فاتح وقف شده.
اينها هيچ كدام به نام موقوفه نيست. واگذاريست، يا قبل از انقلاب يا بعد از انقلاب. مدرسه شهيد مصطفي خميني و قلم چي براي بعد از انقلاب است. زمين مدرسه شرافت كه بعد از انقلاب ساخته شد، تعاوني فرهنگيان همه جزء زمينهاي فاتح بود.
اگر بخواهيد مرحوم فاتح را در يك جمله معرفي كنيد، چطور ايشان را توصيف مي كنيد كه هم بازگو كننده بعد معنوي شخصيت ايشان باشد و هم نقش كليدي وي را در عرصه سرمايه گذاري كشور ي نشان دهد.
فردي متدين، متعهد و توليدكننده. فاتح فردي خدمتگزار و سرمايه گذار بود. كارخانه جهان چيت و كارخانه روغن نباتي جهان هر دو كارخانه توليدي بودند. چاي جهان بهترين چاي ايران بود. قبلا در محل باغ جهان فعلي نوشته اي تبليغي روي قوري بزرگي بود با اين مضمون: انواع چاي جهان در باغ جهان.
با اين تفاسير مي توان گفت مرحوم فاتح حق بزرگي بر گردن مردم كرج و ساكنين آن دارد. چه پيشنهادي براي تكريم و بزرگداشت ياد اين خير داريد؟
خوب است همايش، يا مجلس تكريمي برگزار شود كه از زحمات و خدمات ايشان تقدير به عمل آيد. قبلا كسي جرأت نمي كرد در اين مقوله صحبتي كند. مي گفتند اين فرد طاغوتي و ضد انقلاب است و اموالش مصادره شده است. اما الان به اين نتيجه رسيده اند كه فاتح فرديست كه خدمت زيادي كرده، كارهاي توليدي، تجاري، اقتصادي و اجتماعي زيادي انجام داده است. خيابان شهيد بهشتي كه الان محدوده هلال احمر تا دارايي مي باشد، زمين هايي بود كه خدا بيامرز فاتح براي كارهاي تجاري روز در نظر گرفته بود كه سال 58 به بچه هاي سپاه واگذار شد. مسلما همين زمينها الان بيش از چندين ميليارد تومان قيمت دارد. خوبست كه از زحمات وي تقدير شود.
به نظر من آدمي به شهامت و كل نگري وي در كشور پيدا نمي شود كه درتمام ابعاد به جامعه خدمت كند. در يك بازه زماني محدود در بعد فرهنگي به دانشجو و دانشگاه خدمت كرد، به انجام كارهاي عبادي پرداخت، كارهاي اقتصادي انجام داد و اين همه به مردم و جامعه خدمت كرد و مهمتر اينكه تمام خدمات وي بعد از مرگش هم ادامه داشت. فضاي سبزي كه اينك در كرج داريم مديون همت والا و آينده نگري وي است. اگر بالاي تپه اسلام آباد برويد فضاي سبز جهانشهر را كاملا مشخص مي بينيد. هيچ كجاي محدوده شهري كرج چنين فضاي سبزي ندارد. هيچ روزنامه نگاري تا به حال مطلبي ننوشته كه يادي از فاتح كند و يا نامي از فاتح ببرد؛ شايد به اين علت كه بعد از انقلاب در ذهن اكثريت مردم اين ذهنيت غلط جا گرفته بود كه فاتح آدم طاغوتي بود ولي اين امر اصلا صحت ندارد.
به نظر شما فاتح چطور انساني بود؟
به نظر من آدم خير و نيكوكاري بودكه نه به شاه خدمتي كرد و نه ريالي به نفع دربار شاهنشاهي خرج نمود. يكي از دوستان من مدير كل اطلاعات بود و برايم تعريف مي كرد كه وقتي پرونده فاتح را بررسي مي كردم، در آن گزارش شده بود كه ساواك يكبار ساعت 4 بعد نيمه شب سرزده وارد اتاق كار فاتح مي شود و او را درحال خواندن نماز شب مي بيند.
كمي جاي تعجب دارد كه كسي با اينهمه ثروت و مكنت هنوز اهل نماز شب باشد. بعضي افراد از روي جهل يا غرض در كرج پخش كردند كه آقاي فاتح طاغوتي بوده و با شاهنشاه همكاري داشته. به نظر من چون مرحوم فاتح مدير چندين كارخانه و مؤسسه بوده و مي بايست در اجتماع كار كند و خدمات ارائه دهد مجبور بوده كمي ظاهر قضايا را حفظ كند تا بهتر بتواند خدمت ارائه دهد. من وي را خيلي قبول دارم و به نيكوكاري وي ايمان دارم، خدا شاهد است هر روز يك حمد و سوره براي وي مي خوانم. مسير جهانشهر همه درخت و سبزه و آب جاريست.
هيچ كجاي شهر كرج چنين زيبايي طبيعي ندارد. بيمارستانش از پرجمعيت ترين بيمارستانهاي كرج است. مسجد حضرت رسول اكرم(ص) زيباترين مسجد كرج است،60 سال از قدمت آن گذشته ولي از زيباييش كم نشده. آدم يقينا خيري بود ولي معصوم نبود مثل همه ما.
در اين رابطه سخني با مسئولين محترم استان البرز و به خصوص شهر كرج داريد كه مايل باشيد با آنها در ميان بگذاريد؟
خوبست مسئولين قدر اين زحمات، سرمايه ها و آنچه كه از فاتح مانده را بدانند. حداقل قدر اين درختها را بدانندكه خشك نشود. هيچ نقطه كرج چنين امكاناتي ندارد. حتي جاهايي كلمه اهدائي فاتح را هم از موقوفات وي حذف كردند! به چه كسي بر مي خورد كه بگوييم اهدائي از فاتح؟! همه اينها از بركات مرحوم فاتح است. حالا چه اشكالي دارد كه در مجلسي از وي ياد شود؟
از اينكه جام جم را انتخاب كرديد تا پلي باشد بين امروز و ديروز كرج و با خاطرات زيباي خود اين فرصت را در اختيار ما قرار داديد كه تاريخچه شهركرج را كمي ورق بزنيم از شما كمال تشكر را داريم.