گفتگویی با حاج سید محمود فیض اردکانی در خصوص مرحوم فاتح

حاج سید محمود فیض اردکانی یکی از بزرگان ادب و فرهنگ شهرستان کرج و یکی از افتخارات استان البرز است که با مرحوم فاتح آشنایی قدیمی داشتند.

لطفا خودتان را برای خوانندگان معرفی کنید.

بسم ا… الرحمن الرحیم و به نستعین. با سلام و درود به ارواح طیبه شهدا. بنده سید محمود فیض اردکانی هستم. در اصل معلم بودم. از تدریس کلاس اول ابتدایی شروع کردم و با سمت ریاست اداره آموزش و پرورش کرج بازنشسته شدم. یعنی از دوران خدمت مقدس سربازی تا دوره بازنشستگی سی سال درخدمت آموزش و فرهنگ این مرز و بوم بودم.
چه سالی رئیس اداره آموزش و پرورش شدید؟

سال 65 و  تا سال 69 این سمت را به عهده داشتم.

چه زمانی به کرج  تشریف آوردید و اینجا ساکن شدید؟

مهرماه 1341، دقیقا 50 سال پیش به کرج آمدم.

کمی از مرحوم فاتح برای ما بگویید.

از سال 45 فاتح را حضورا و شخصا می شناسم. حتما می دانید که چرا 400 دستگاه به این نام مشهور است؟ در  این محله، فاتح 400 دستگاه خانه برای پرسنل کارخانه هایی که احداث کرده بود، ساخت که تا آن زمان هیچ سرمایه دار یا کارخانه داری چنین کاری را نمی کرد. به خوبی جزئیات خاطره آن روز را به یاد دارم که شاه با تشریفات و با یک جیپ روباز برای افتتاح آمده بود و یکی از محصلان به شاه گل داد. ساخت چنین خانه های سازمانی برای کارگران اقدام بسیار بزرگی محسوب می شد. یکی دیگر از صفات خدا بیامرز فاتح این بودکه هر بچه کارگری که قبول می شد هزینه تحصیل وی را از همان ابتدا تقبل می کرد. خیابان بیمارستان کسری آن زمان خاکی و پیاده روها پر از علف بود. خدا بیامرز فاتح به دو چیز اهمیت می داد: یکی به درختهایی که کاشته بود، یکی هم به بیماران بستری در بیمارستان که هر روز به آنها سر می زد. بیمارستان شهید مدنی کنونی به نام فاتح بود. یادم است روزی در خیابان کسری جوانی را دیدم که از مرحوم فاتح تقاضای کار کرد. مرحوم فاتح به وی گفت شروع کن علفهای کنار پیاده رو را  بچین و بابت آن دستمزد بگیر.

این یعنی تولید کار و ایجاد انگیزه. قبلا جای بنیاد شهید فعلی، گاوداری بود که این علفها را می دادند به گاوهای آنجا و کلی لبنیات تازه تولید می شد. یعنی تمام امور برنامه ریزی شده، با هدف و حساب شده بود. اگر در نظر بگیریم که وام قرض الحسنه چقدر ثواب دارد، بخشش ده برابرآن ثواب دارد. شخصا خودم این مورد را به عینه دیدم که چطور به حرفها و درخواست اطرافیانش گوش می داد و در اسرع وقت به تقاضای آنان رسیدگی می کرد.

60 سال پیش مسجدی ساخت که هنوز پا برجاست و می توان گفت یکی از پررونق ترین مساجد کرج است که هم سالن مبله دارد و هم کف پوش. آن زمان  اصلا در کرج مسجد مبله رسم نبود، حتی در شرایط خاص هم که برای برگزاری جلسه ای که در مسجد برگزار می شد، درخواست  صندلی می دادیم باز بامخالفت روبرو می شدیم. ولی  مرحوم فاتح 60 سال پیش سالن مبله را در مسجد رسول اکرم(ص) بنا کرد. بیمارستان. پرورشگاه، آموزشگاه و هنرستان ساخت. هنرستانی ساخت که  به بزرگی، استحکام و زیبایی آن هنوز در کرج نیست. حتی یتیم خانه ساخت. یعنی همه جوانب کار را دقیق بررسی می کرد. اینقدر یتیم خانه را شکیل  و زیبا ساخته بودکه بعد از انقلاب مدتی فرمانداری سابق کرج بود. البته منظورم از ساختمان فرمانداری ساختمان استانداری فعلی نیست.

به عنوان یکی از افرادی که آشنایی قدیمی با مرحوم فاتح داشتید، شخصیت فاتح را چگونه ارزیابی می کنید؟

یک آدم اقتصادی، اجتماعی و خیر بود و به نظر من نمی شودگفت سیاسی بوده، چون ایشان با نظام شاهنشاهی زیاد رابطه نداشت. در جشن 2500 ساله هم کمک نکرد. اینکه ظاهر را حفظ کند تا بتواند بهتر خدمت کند امری طبیعی است. ایشان یک آدم کاملا منظم، خیرخواه و آینده نگر بود. از بعد شهرداری و شهرسازی درنظر بگیریم، بلوار ماهان کنونی درواقع جزء زمینهای فاتح است. فرمانداری سابق که الان شده استانداری جزء زمینهای فاتح است.

کل زمینهای مرحوم فاتح چقدر بود؟

اطلاع دقیقی از متراژ آن ندارم ولی از حاجی آباد بوده تا چهارصد دستگاه.  یکی از دوستان فرهنگی کرجی تعریف می کرد آن زمان که میدان سپاه فعلی نبود، مرحوم فاتح50 تا 60  کارگر یزدی برای احیاء و مرمت باغات و رونق کشاورزی آورده بود؛ باغهایی کنونی شهر در نتیجه تلاشها و زحمات 50 سال پیش فاتح می باشد. عجیب است که آینده نگری خدا بیامرز فاتح  آنقدر دقیق بود که پیش بینی کرده بود اگر در آینده اینجا خیابان احداث شود درختکاری داشته باشد و اصلا درختی قطع نشود. متأسفانه در نظام جمهوری اسلامی  و در شهر کرج ، بسیاری از درختها را خیابان به خیابان قطع کردند نه درخت به درخت! زمانی در شورای شهر کرج بودم به مسئول فضای سبز گفتم: آقا، مرحوم فاتح این همه درخت کاشته و 60 سال زحمت کشیده حداقل این درختها را آبیاری کنید. نگهداشتن درخت که این قدر هزینه ندارد. شهرداری تا این اندازه هم موفق عمل نکرد که درختها را حفظ کند. همه شاهد هستند که چگونه درختها به تدریج  خشک می شود. برای آبیاری این درختها چندین چاه آب زده بود. یعنی در عرض سال بیست و چهار ساعته و شبانه روز این آب جاری بود.

از سال 41 که اینجا بودم اینجا نه آب لوله کشی داشت نه برق. با آن شرایط سخت، فاتح مشغول توسعه کرج و سرمایه گذاری در زمینه صنعت و کشاورزی بود. جهانشهر خارج از شهر بود.

اینجا همه خاکی بود. درواقع محدوده کرج از میدان کرج بود تا میدان شهدا. سال 45 اینجا آب، برق، آسفالت و خیلی از امکانات اولیه دیگر نبود. یکی از دوستان من که عضو انجمن شهر سابق بودگفت: آقا این خیابان را حداقل آسفالت کنید. می گفتند بودجه نداریم.

امکان دارد به اجمال موقوفات مرحوم فاتح یزدی را نام ببرید؟

موقوفات زیادی ندارد و بیشتر به صورت زمین بوده که بعد از انقلاب اکثر زمینهای فاتح به نفع بنیاد شهید مصادره شد. آن هم به دلیل اینکه کسی نبود اموال ایشان را سرپرستی کند و بچه‌های ایشان همگی خارج از کشور بودند.

منظور مساجد، مدارس و خیلی از بناهای دیگریست که توسط مرحوم فاتح وقف شده.

اینها هیچ کدام به نام موقوفه نیست. واگذاریست، یا قبل از انقلاب یا بعد از انقلاب. مدرسه شهید مصطفی خمینی و قلم چی برای بعد از انقلاب است. زمین مدرسه شرافت که بعد از انقلاب ساخته شد، تعاونی فرهنگیان همه جزء زمینهای فاتح بود.
اگر بخواهید مرحوم فاتح را در یک جمله معرفی کنید، چطور ایشان را توصیف می کنید که هم بازگو کننده بعد معنوی شخصیت ایشان باشد و هم نقش کلیدی وی را در عرصه سرمایه گذاری کشور ی نشان دهد.

فردی متدین، متعهد و تولیدکننده. فاتح فردی خدمتگزار و سرمایه گذار بود. کارخانه جهان چیت و کارخانه روغن نباتی جهان هر دو کارخانه تولیدی بودند. چای جهان بهترین چای ایران بود. قبلا در محل باغ جهان فعلی نوشته ای تبلیغی روی قوری بزرگی بود با این مضمون: انواع چای جهان در باغ جهان.

با این تفاسیر می توان گفت مرحوم فاتح حق بزرگی بر گردن مردم کرج و ساکنین آن دارد. چه پیشنهادی برای تکریم و بزرگداشت یاد این خیر دارید؟

خوب است همایش، یا مجلس تکریمی برگزار شود که از زحمات و خدمات  ایشان تقدیر به عمل آید. قبلا کسی جرأت نمی کرد در این مقوله صحبتی کند. می گفتند این فرد طاغوتی و ضد انقلاب است و اموالش مصادره شده است. اما الان به این نتیجه رسیده اند که فاتح فردیست که خدمت زیادی کرده، کارهای تولیدی، تجاری، اقتصادی و اجتماعی زیادی انجام داده است. خیابان شهید بهشتی که الان محدوده هلال احمر تا دارایی می باشد، زمین هایی بود که خدا بیامرز فاتح برای کارهای تجاری روز در نظر گرفته بود که سال 58 به بچه های سپاه واگذار شد. مسلما همین زمینها الان بیش از چندین میلیارد تومان قیمت دارد. خوبست که از زحمات وی تقدیر شود.

به نظر من آدمی به شهامت و کل نگری وی در کشور پیدا نمی شود که درتمام ابعاد به جامعه خدمت کند. در یک بازه زمانی محدود در بعد فرهنگی به دانشجو و دانشگاه خدمت کرد، به انجام کارهای عبادی پرداخت، کارهای اقتصادی انجام داد و این همه به مردم و جامعه خدمت کرد و مهمتر اینکه تمام خدمات وی بعد از مرگش هم ادامه داشت. فضای سبزی که اینک در کرج داریم مدیون همت والا و آینده نگری وی است. اگر بالای تپه اسلام آباد بروید فضای سبز جهانشهر را  کاملا مشخص می بینید. هیچ کجای محدوده شهری کرج چنین فضای سبزی ندارد. هیچ روزنامه نگاری تا به حال مطلبی ننوشته که یادی از فاتح کند و یا نامی از فاتح ببرد؛ شاید به این علت که بعد از انقلاب در ذهن اکثریت مردم  این ذهنیت غلط جا گرفته بود که فاتح آدم طاغوتی بود ولی این امر اصلا صحت ندارد.

به نظر شما فاتح  چطور انسانی  بود؟

به نظر من آدم خیر و نیکوکاری بودکه نه  به شاه خدمتی کرد و نه ریالی به نفع دربار شاهنشاهی خرج نمود. یکی از دوستان من مدیر کل  اطلاعات بود و برایم تعریف می کرد که  وقتی پرونده فاتح را بررسی می کردم، در آن گزارش شده بود که ساواک یکبار ساعت 4 بعد نیمه شب سرزده وارد اتاق کار فاتح می شود و او  را درحال خواندن نماز شب می بیند.

کمی جای تعجب دارد که کسی با اینهمه ثروت و مکنت هنوز اهل نماز شب باشد. بعضی افراد از روی جهل یا غرض  در کرج پخش کردند که آقای فاتح طاغوتی بوده و با شاهنشاه همکاری داشته. به نظر من چون مرحوم فاتح  مدیر چندین کارخانه و مؤسسه بوده و می بایست در اجتماع کار کند و خدمات ارائه دهد مجبور بوده کمی ظاهر قضایا را حفظ کند تا بهتر بتواند خدمت ارائه دهد. من وی را خیلی قبول دارم و به نیکوکاری وی ایمان دارم، خدا شاهد است  هر روز یک حمد و سوره برای وی می خوانم. مسیر جهانشهر همه درخت و سبزه و آب جاریست.

هیچ کجای شهر کرج چنین زیبایی طبیعی ندارد. بیمارستانش از پرجمعیت ترین بیمارستانهای کرج است. مسجد حضرت رسول اکرم(ص) زیباترین مسجد کرج است،60 سال از قدمت آن گذشته ولی از زیباییش کم  نشده. آدم یقینا خیری بود ولی معصوم نبود مثل همه ما.

در این رابطه سخنی با مسئولین محترم استان البرز و به خصوص شهر کرج دارید که مایل باشید با آنها در میان بگذارید؟

خوبست مسئولین قدر این زحمات، سرمایه ها و آنچه که از فاتح مانده را بدانند. حداقل  قدر این درختها را بدانندکه خشک نشود. هیچ نقطه کرج چنین امکاناتی ندارد. حتی جاهایی کلمه اهدائی فاتح را هم از موقوفات وی حذف کردند! به چه کسی بر می خورد که بگوییم اهدائی از فاتح؟! همه اینها از برکات مرحوم فاتح است. حالا چه اشکالی دارد که در مجلسی از وی یاد شود؟
از اینکه جام جم را  انتخاب کردید تا پلی باشد بین امروز و دیروز کرج و با خاطرات زیبای خود این فرصت را در اختیار ما قرار دادید که تاریخچه شهرکرج را کمی ورق بزنیم از شما کمال تشکر را داریم.